De aanbevelingen die sociale mediaplatforms je voorschotelen vormen een bedreiging voor de democratie. Dat zegt het Commissariaat voor de Media (CvdM) in het nieuwste rapport van gisteren. In dit artikel behandelen we vier vragen die dit rapport oproept.
Is er sprake van censuur op sociale media?
Volgens het CvdM is er zeker bij X sprake van politiek gestuurde beïnvloeding via feeds. Ook andere platformen worden beschuldigd van shadowbanning, waarbij bepaalde content minder zichtbaar wordt gemaakt zonder transparantie voor de gebruiker. Een comité van Meta meldde dat Instagram en Facebook content van Palestijnse gebruikers minder zichtbaar maakte, ondanks ontkenningen van Meta. Ondertussen zagen TikTok-gebruikers juist veel pro-Palestijnse inhoud, zo bleek uit een test door Nieuwsuur in 2024.
Wat zijn algoritmes en feeds?
Op sociale media bepalen algoritmes welke berichten je te zien krijgt. Ze zijn automatische systemen die, gebaseerd op je eerdere kliks, nieuwe inhoud aanbevelen. Een feed is de stroom van berichten die hieruit voortkomt en die gebruikers zien zodra ze inloggen.
Wat is vernieuwend aan dit rapport?
Het CvdM concludeert dat de bedrijven achter platforms niet vanzelf streven naar democratisch gezonde feeds. Sociale media kunnen zelfs giftige en onjuiste informatie promoten, terwijl nieuwsmedia onzichtbaar worden gemaakt. Zoals eerder vastgesteld, zijn de negatieve effecten van sociale media op de maatschappij niet nieuw. Toch roept het rapport op tot concrete acties om algoritmes te verbeteren. "We staan op een historsich kantelpunt," zegt Claes de Vreese, een expert in media en democratie. Nu er Europese regels zijn, is het zaak die te benutten voor positieve verandering.
Wat betekent dit voor ons?
De onderzoekers willen bewustzijn creëren over de risico's van sociale media. Tegelijkertijd zouden platforms het voor gebruikers makkelijker moeten maken om voor gezonde opties te kiezen. Hoewel platforms verplicht zijn om feeds te focussen op persoonlijke interacties, is die keuze vaak verborgen. Het CvdM merkt op dat regeltoepassing essentieel is, en roept op tot actie door instellingen, politici en journalisten. Burgers kunnen hun steentje bijdragen door klachten in te dienen, al is de regelgeving complex.
Wat ondernemen we tegen de problemen?
Socialemediabedrijven moeten in overeenstemming zijn met Europese wetten, zoals de Digital Services Act en de Digital Markets Act. Eind vorig jaar kreeg X een boete van 120 miljoen euro, de eerste boete onder de DSA. Theoretisch kunnen boetes oplopen tot 6% van de wereldwijde omzet van een bedrijf. De angst is echter dat strenge handhaving uitblijft om geen spanningen met techbedrijven en de Verenigde Staten te veroorzaken.
Het rapport van CvdM bevat een routekaart om sociale mediabedrijven te reguleren en vervolgen, belangrijk voor een evenwichtige en vrije meningsvorming.
