Listen to this article
Gezondheidsraad bekritiseert vaccinatiestrategie De Jonge, overheid zocht 'omweg'
De Gezondheidsraad heeft scherpe kritiek geuit op de vaccinatieaanpak van Hugo de Jonge, de voormalige minister van Volksgezondheid tijdens de coronapandemie. De raad stelt dat het ministerie herhaalde aanbevelingen om eerst ouderen te vaccineren heeft genegeerd. In plaats daarvan startte De Jonge met het vaccineren van zorgpersoneel, dat volgens de Gezondheidsraad een lager sterfterisico door het virus had.
Deze kritiek kwam naar voren in een reactie uit 2022 aan de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), dat tot dusver niet eerder is opgemerkt. De Jonge verklaarde begin 2021 aan de Tweede Kamer dat hij het advies van de raad volgde met de redenering dat vaccinatie van verpleeghuispersoneel indirect de ouderen zou beschermen. De Gezondheidsraad zag dit echter als een 'omweg' om het prioriteitsadvies voor ouderen niet op te volgen.
'Unieke situatie'
Roel Coutinho, voormalig hoofd van het RIVM, noemde het 'ongebruikelijk' dat de Gezondheidsraad zich zo kritisch uitlaat over een minister. Hij stelde dat hij dit nog nooit eerder in zijn carrière had meegemaakt en vond het goed dat dit onderwerp nu toch naar buiten komt. Deze week worden in de corona-enquête verhoren over de vaccinatiestrategie gehouden, waarbij De Jonge op vrijdag wordt verhoord.
Uit e-mailcorrespondentie die Nieuwsuur heeft ingezien, blijkt dat er ook binnen het RIVM zorgen waren over de afwijkingen van de adviezen van de raad. Een medewerker schreef begin 2021 dat er geen inhoudelijke afstemming was met experts, wat indruiste tegen het advies van de Gezondheidsraad en het OMT. Medewerkers van het RIVM hadden ook een brandbrief opgesteld over dit beleid.
Vaccinaties volgorde en pragmatiek
In de eerste week van 2021 begon Nederland met vaccineren, als laatste EU-land, midden in de tweede coronagolf. De Gezondheidsraad had geadviseerd om te starten met ouderen omdat zij het grootste risico op overlijden liepen. Het Pfizer-vaccin werkte bijzonder goed bij de oudere doelgroep en mobiele ouderen moesten volgens de raad naar vaccinatielocaties worden gebracht, met andere oplossingen voor niet-mobielen. Zolang de ouderen niet konden worden gevaccineerd, kon zorgpersoneel beperkt worden gevaccineerd als tijdelijke maatregel. Echter, deze voorzorg werd door het ministerie gebruikt als reden om te beginnen met de vaccinatie van zorgmedewerkers.
Op 6 januari kregen 269.000 personeelsleden van verpleeghuizen een uitnodiging voor vaccinatie, met zorgpersoneel in noodsituaties volgende op deze lijst. Verpleeghuisbewoners werden pas vanaf 18 januari gevaccineerd. Op 6 april, drie maanden na de start, kregen niet-mobiele ouderen die thuiswoonden hun vaccinatie met AstraZeneca.
Vanwege praktische redenen had het ministerie gekozen om zorgpersoneel te vaccineren omdat het Pfizer-vaccin onder extreem koude omstandigheden moest worden bewaard en daardoor lastig in kleine verpakkingen naar verpleeghuizen kon worden vervoerd. De Gezondheidsraad had echter benadrukt al in november en december 2020 om te beginnen met ouderen, omdat andere landen dit wél succesvol deden. Volgens de raad werd het voorkeursbeleid voor kwetsbare ouderen genegeerd, waarbij de focus werd gelegd op gemakkelijker bereikbare groepen.
Interne overwegingen en argumenten
Uit documenten die naar buiten zijn gebracht blijkt dat een ambtenaar 'wisselen van strategie' als een 'politiek en publicitair lastige situatie' benoemde. In een notitie stond: 'Hugo wil de koers niet veranderen.' In gesprekken werd aangegeven dat De Jonge de overwegingen begreep, maar het 'naïef' vond om vlak voor de start van vaccinaties de plannen om te gooien. Uiteindelijk bleven de ouderen achterop in de vaccinatiestrategie, ondanks de argumenten voor een beschermende 'ring' van gevaccineerde zorgmedewerkers. Deze redenering gebruikte De Jonge ook in de Tweede Kamer.
Volgens de Gezondheidsraad berustte de strategie op een onjuiste veronderstelling dat het vaccin transmissie zou beperken. De raad waarschuwde dat hier niet op kon worden vertrouwd, omdat zonder dit effect, gevaccineerde zorgmedewerkers het virus nog steeds zouden kunnen overdragen terwijl bewoners onbeschermd bleven. Later bleek dat deze waarschuwing terecht was. Zowel het ministerie van Volksgezondheid als het RIVM geven nu tijdens de enquête geen commentaar op vragen over deze periode.
