De regering-Jetten streeft naar een forse besparing op de sociale zekerheid, met een wens van 6,5 miljard euro op de lange termijn. Dit is niet zonder weerstand; zowel vakbonden als werkgevers zijn van mening dat de plannen te ver gaan. Met stakingen hopen vakbonden het kabinet op andere gedachten te brengen, zolang minister Vijlbrief zijn bezuinigingsplannen niet geheel loslaat. Toch blijven er gesprekken tussen werkgevers en werknemers over mogelijke aanpassingen in de sociale zekerheid. Vier vragen en antwoorden over deze complexe situatie van staken en onderhandelingen.
Wat staat er op het spel?
De regering acht het sociale zekerheidsstelsel te kostbaar. D66, VVD en CDA hebben daarom afgesproken om bezuinigingen door te voeren op de AOW, WW en WIA. De AOW-leeftijd zou sneller verhogen, de werkloosheidsuitkering (WW) zou worden ingekort van twee naar één jaar en het dagloon waarmee de arbeidsongeschiktheidsuitkering (WIA) wordt berekend, zou verlaagd worden. Vakbonden vinden dit totaal onaanvaardbaar en toonden hun ontevredenheid door het overleg met het kabinet onmiddellijk te verlaten. Minister Vijlbrief heeft de snelle verhoging van de AOW-leeftijd inmiddels geschrapt en toont zich open voor alternatieve bezuinigingsmethodes wat WW en WIA betreft. Werkgevers willen graag verder praten, maar vakbonden blijven demonstreren omdat de bezuinigingen nog in de begroting staan. Acties zijn gepland met een start op Schiphol, gevolgd door regionale acties en het platleggen van het openbaar vervoer op 24 juni.
Wie onderhandelt er op dit moment?
Ondanks de discussie blijven vakbonden en werkgevers in gesprek. Specifieke details over tijd en locatie van deze gesprekken worden echter stilgehouden. Sociale partners vermijden hiermee de verantwoordelijkheid voor het ontstane begrotingstekort. Hoewel er geen officiële ontmoetingen met het kabinet plaatsvinden, betekent dit niet dat communicatie volledig werd stopgezet. Er is afgesproken dat het ministerie van Sociale Zaken indien gewenst informatie verstrekt. Ook worden afzonderlijke fracties in de Tweede Kamer benaderd.
Waar draait het gesprek om?
Een gedeelde zorg over de economische toekomst van Nederland vormt de basis voor de discussies, zoals bleek tijdens een diner tussen FNV-voorzitter Spekman en VNO-NCW-voorzitter Van Oostrom. Werkgevers zijn bezorgd over de verdiencapaciteit van Nederland, werknemers over de consequenties voor banen. Van Oostrom heeft aangegeven dat het cruciaal is om werknemers bij ontslag snel te helpen bij het vinden van een passende baan. Vakbonden lijken bereid hierover te praten, met verwijzing naar eerdere afspraken over werk-naar-werkbegeleiding. Ook willen sociale partners dat werkgevers na langdurige ziekte de re-integratie ondersteunen, zoals eerder was afgesproken. Momenteel is er discussie over de transitievergoeding, die volgens werkgevers te kostbaar is. Vakbond CNV heeft begrip voor de last van kleinere bedrijven en pleit ervoor dat de overheid deze vergoeding blijft compenseren, een onderwerp dat eveneens op de agenda staat voor verdere discussies.
Wat is het volgende voor het kabinet?
De regering werkt aan nieuwe voorstellen om de vakbonden weer aan tafel te krijgen voor de zomervakantie. Of deze nieuwe plannen daadwerkelijk minder bezuinigingen bevatten, is nog onduidelijk. Tegelijkertijd probeert het kabinet een aantal oppositiepartijen te overtuigen, met premier Jetten en minister Heinen die binnenkort om tafel gaan met diverse fracties. Er heerst echter ook een gevoel van speling in Den Haag: grote bezuinigingen zijn pas voor 2028 gepland, dus er is tijd voor een grotere overeenkomst. Ondertussen zoekt minister Vijlbrief naar brede steun in de Tweede Kamer voor een 'sociaal akkoord'.
