Om de integratie van immigranten te bevorderen, adviseert de Sociaal-Economische Raad (SER) om werk direct na aankomst centraal te stellen. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door vanaf het begin een 'talentscan' in te zetten om de ambities en vaardigheden van nieuwkomers in kaart te brengen. Gemeenten zouden wettelijk verantwoordelijk moeten worden voor het begeleiden van deze mensen naar passend werk, staat in het advies aan het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De term nieuwkomers omvat asielzoekers, statushouders en gevluchte Oekraïners.
Minister Aartsen van Werk en Participatie benadrukte eerder dat werk voldoening en eigenwaarde creëert, en dat nieuwkomers talenten hebben en willen werken. Zijn doel is om in de komende vier jaar 75.000 extra statushouders en asielzoekers aan het werk te krijgen, die een grote kans hebben in Nederland te mogen blijven.
De politiek slaagt er echter nog niet in dit probleem effectief aan te pakken. Uit een rapport van de Algemene Rekenkamer eerder dit jaar bleek dat Nederland moeite heeft om statushouders te plaatsen in sectoren met personeelstekorten. CBS-cijfers bevestigen dit, met slechts 57 procent van de statushouders die acht jaar na het verkrijgen van hun verblijfsstatus betaald werk hebben, vergeleken met een nationale arbeidsparticipatie van 81 procent. Veel nieuwkomers werken onder hun kwalificatieniveau, aldus de SER.
De oorzaken liggen deels in de huidige organisatie van asielopvang die veel wachten en verhuizingen met zich meebrengt. Ook is inburgering moeilijk te combineren met werk, omdat taallessen overdag plaatsvinden. De SER pleit voor een betere integratie van werk- en inburgeringsprocessen, waarbij mensen de mogelijkheid hebben om te werken of een opleiding te volgen.
Asielzoekers moeten momenteel zelfstandig werk zoeken, omdat het COA alleen advies geeft en niet bemiddelt. De SER vindt dat dit anders moet en pleit voor een structurele taak en financiering voor gemeenten om nieuwkomers direct naar werk en participatie te begeleiden. Sinds kort mogen asielzoekers vanaf drie maanden na hun aanvraag werken, terwijl dit eerder zes maanden was. Voor mensen uit 'veilige' landen zijn de regels echter nog strenger.
Het advies van de SER omvat ook de noodzaak van een efficiënte asielprocedure en zekerheid over huisvesting, om te voorkomen dat huidige onzekerheden nieuwkomers en werkgevers afschrikken. Werkgevers- en werknemersorganisaties moeten concreet afspraken maken in sectoren met grote tekorten, zoals techniek en zorg. Gemeenten spelen hierin een sleutelrol maar hebben voldoende capaciteit nodig om deze taken te vervullen.
Het doel om 75.000 nieuwkomers aan het werk te helpen, mag niet alleen kwantitatief zijn, maar moet ook op niveau plaatsvinden, benadrukt de SER. Het is problematisch als bijvoorbeeld een arts als fietskoerier werkt.
