Listen to this article
Het aantal dak- en thuislozen in Nederland blijft al jaren toenemen, en verschillende gemeenten hebben moeite met het vinden van een effectieve aanpak. Een van de maatregelen die veel steden inzetten om het probleem te bestrijden, is het beboeten van buitenslapen. Maar Amsterdam en Utrecht willen deze aanpak niet langer hanteren. Zij vinden de maatregel ineffectief en menen dat het daklozen alleen maar verder in de problemen duwt.
In beide steden worden geen boetes meer uitgereikt en de gemeentebesturen willen het verbod op buitenslapen zelfs schrappen uit de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), die regels bevat omtrent orde en veiligheid. Echter, sinds Utrecht een half jaar geleden is gestopt met boetes uitdelen, is het aantal meldingen van overlast door buitenslapers verdubbeld vergeleken met dezelfde periode vorig jaar.
Nabij de showroom in Utrecht van Jennemieke van der Schoot verbleef een dakloze man enige tijd, totdat ze hem verzocht de locatie te verlaten. Amsterdam stopte vorig jaar juni met het handhaven van het verbod op buitenslapen. Ook daar is het aantal overlastmeldingen fors toegenomen. In 2024 waren er in totaal 431 meldingen, terwijl het aantal dit jaar al op 625 staat.
De gevolgen
Els Schipaanboord van de Rijksuniversiteit Groningen doet onderzoek naar openbare orde en richt zich op overlast en de criminalisering van dakloosheid. Zij is voorstander van het schrappen van het verbod op buitenslapen, maar benadrukt dat het belangrijk is om de mogelijke consequenties te overwegen. Ze waarschuwt dat daklozen kunnen uitwijken naar steden waar buitenslapen wel wordt toegestaan. "Dat kan leiden tot tentenkampen en een toename in overlast, wat vaak een krachtige tegenbeweging uitlokt die juist pleit voor strenger handhaven," aldus Schipaanboord.
Als voorbeeld noemt ze de VS, waar een rechter in 2018 oordeelde dat boetes voor buitenslapen in strijd zijn met grondrechten, mits er niet genoeg opvang is. Deze uitspraak gold voor negen westelijke staten, wat leidde tot een toestroom van daklozen. "Straten vulden zich met tenten en caravans, en nu is buitenslapen weer verboden in meer dan 350 steden, een soort pingpong-effect."
Discussie in Amsterdam
In Amsterdam was gisteren een dergelijke tegenreactie te zien. In het gemeentehuis overhandigden bewoners van de Plantagebuurt een petitie aan de gemeenteraad, waarin ze opriepen het verbod op buitenslapen te handhaven. Burgemeester Femke Halsema ging deels met de bewonerswensen mee. "De VVD heeft terecht opgemerkt dat slapen in portieken als overlast kan worden gezien. We onderzoeken dit en wachten met het aanpassen van de APV tot er meer duidelijkheid is."
Bewoonster Nienke Croese benadrukt het belang van meer opvangmogelijkheden. "Het is een structureel probleem, vooral voor de mensen zelf, maar ook voor de bewoners. Er moeten meer plaatsen komen waar mensen menswaardig kunnen overnachten en de overlast kan afnemen." In tegenstelling tot Amsterdamse burgemeester Halsema uitte de Utrechtse burgemeester Sharon Dijksma haar zorgen tijdens een raadsdebat in februari: "Wat je ervoor terugkrijgt, kan wel eens een paard van Troje zijn," zei ze, verwijzend naar de toenemende overlast. Toch stemde de gemeenteraad voor afschaffing van de boetes.
'Ruim honderd daklozen zoeken juridische weg voor opvangplekken' en "Rotterdam neemt maatregelen tegen daklozen en bedelaars op kruispunten" zijn voorbeelden van andere steden die op zoek zijn naar oplossingen voor vergelijkbare problemen.
